युरिक ॲसिडमुळे होणारी सांधेदुखी (Gout) – कारणे, लक्षणे आणि उपाय
आजकाल अनेक लोकांना अचानक होणारी तीव्र सांधेदुखी, सूज आणि चालताना त्रास जाणवतो. यामागे एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे युरिक ॲसिड वाढणे. युरिक ॲसिडमुळे होणाऱ्या सांधेदुखीला वैद्यकीय भाषेत गाऊट (Gout) असे म्हणतात.
युरिक ॲसिड म्हणजे काय?
युरिक ॲसिड हे आपल्या शरीरात नैसर्गिकरित्या तयार होणारे रसायन आहे. शरीरातील पेशी तुटल्यानंतर किंवा काही अन्नपदार्थ पचवल्यानंतर युरिक ॲसिड तयार होते. सामान्यतः हे किडनीद्वारे लघवीतून बाहेर टाकले जाते.
परंतु जेव्हा युरिक ॲसिड जास्त प्रमाणात तयार होते किंवा योग्यरीत्या बाहेर टाकले जात नाही, तेव्हा ते सांध्यांमध्ये साचते.
युरिक ॲसिड वाढण्याची कारणे
- जास्त प्रमाणात मांसाहार.
- समुद्री अन्न.
- रेड मीट.
- प्रोटीन युक्त पदार्थ डाळी, पनीर.
- दारू (विशेषतः बिअर) सेवन.
- जास्त वजन किंवा लठ्ठपणा.
- किडनीचे आजार.
- मधुमेह.
- उच्च रक्तदाब.
- कमी पाणी पिणे.
- काही औषधे. (डाययुरेटिक्स)
सांधेदुखीची लक्षणे
- अचानक तीव्र वेदना. (विशेषतः रात्री)
- पायाच्या अंगठ्याच्या सांध्यात जास्त वेदना.
- सूज, लालसरपणा आणि उष्णता.
- चालताना प्रचंड त्रास.
- काही रुग्णांमध्ये वारंवार झटके. (attacks)
कोणते सांधे प्रभावित होतात?
- पायाचा अंगठा (सर्वाधिक)
- घोटा
- गुडघा
- मनगट
- बोटांचे सांधे
युरिक ॲसिड वाढल्यास काय धोके होऊ शकतात?
- वारंवार सांधेदुखीचे झटके.
- सांध्यांचे कायमस्वरूपी नुकसान.
- टॉफाय (Tophi) – सांध्याजवळ गाठी तयार होणे.
- किडनी स्टोन. (मूत्रपिंडातील खडे)
उपचार
- औषधोपचार.
- युरिक ॲसिड कमी करणारी औषधे.
- वेदना व सूज कमी करणारी औषधे.
- आहारात बदल.
- कमी प्युरीन असलेले अन्न.
- भाज्या, फळे, दूध व दही.
- दररोज भरपूर पाणी. (३–४ लिटर)
- टाळावयाचे पदार्थ.
- रेड मीट, कलेजी.
- समुद्री मासे.
- दारू.
- साखरयुक्त पेये.
- जीवनशैली सुधारणा.
- वजन नियंत्रण.
- नियमित चालणे व सौम्य व्यायाम.
- तणाव कमी करणे.
डॉक्टरांकडे कधी जावे?
- अचानक तीव्र सांधेदुखी सुरू झाल्यास.
- सूज व तापासह वेदना असल्यास.
- वारंवार सांधेदुखी होत असल्यास.
निष्कर्ष
युरिक ॲसिडमुळे होणारी सांधेदुखी योग्य वेळी ओळखून उपचार केल्यास पूर्णपणे नियंत्रणात ठेवता येते. आहार, औषधे आणि जीवनशैली यामध्ये बदल केल्यास भविष्यातील गंभीर गुंतागुंत टाळता येते.
सांधेदुखीकडे दुर्लक्ष करू नका — वेळेत उपचार घ्या.
